Umowa o pracę oznacza obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, natomiast przy umowie zlecenie zakres składek zależy od statusu zleceniobiorcy i jego innych tytułów do ubezpieczeń. W 2025 roku szczególne znaczenie ma próg minimalnego wynagrodzenia wynoszący 4666 zł brutto.
Dlaczego rodzaj umowy wpływa na składki?
Umowa o pracę podlega przepisom prawa pracy i co do zasady wiąże się z pełnym oskładkowaniem wynagrodzenia. Pracodawca zgłasza pracownika do ubezpieczeń społecznych oraz zdrowotnego, a składki finansują częściowo obie strony.
Umowa zlecenie jest umową cywilnoprawną regulowaną przez Kodeks cywilny. Przy niej składki społeczne mogą być obowiązkowe, dobrowolne albo nie wystąpić wcale. Decydują o tym między innymi status studenta lub ucznia, wiek zleceniobiorcy, inne umowy oraz wysokość podstawy wymiaru składek z pozostałych tytułów.
Umowa o pracę a umowa zlecenie – podział składek
Poniższa tabela pokazuje, kto finansuje poszczególne ubezpieczenia. W przypadku umowy zlecenie przedstawione zasady dotyczą sytuacji, w której zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu.
| Rodzaj składki | Umowa o pracę – pracodawca i pracownik | Umowa zlecenie – zleceniodawca i zleceniobiorca |
|---|---|---|
| Emerytalna | Finansują pracodawca i pracownik, po 9,76% podstawy każdy | Finansują zleceniodawca i zleceniobiorca, po 9,76% podstawy każdy |
| Rentowa | Pracodawca finansuje 6,50%, a pracownik 1,50% | Zleceniodawca finansuje 6,50%, a zleceniobiorca 1,50% |
| Wypadkowa | Finansuje pracodawca | Finansuje zleceniodawca, jeśli ubezpieczenie jest obowiązkowe |
| Chorobowa | Obowiązkowa i finansowana przez pracownika | Dobrowolna, finansowana przez zleceniobiorcę |
| Zdrowotna | Finansowana przez pracownika i potrącana z jego wynagrodzenia | Finansowana przez zleceniobiorcę i potrącana z jego wynagrodzenia |
| Fundusz Pracy i FGŚP | Co do zasady finansuje pracodawca, jeśli spełnione są ustawowe warunki | Może obciążać zleceniodawcę, jeśli spełnione są ustawowe warunki |
Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru. Przy umowie zlecenie podstawę stanowi co do zasady przychód pomniejszony o finansowane przez zleceniobiorcę składki społeczne. Zleceniodawca przekazuje składkę do ZUS, ale ekonomicznie obciąża ona zleceniobiorcę.
W umowie o pracę składki społeczne są naliczane od wynagrodzenia stanowiącego podstawę ubezpieczeń. Przy zleceniu obowiązkowe składki społeczne również zwykle liczy się od przychodu z umowy, ale może dojść do wyłączenia lub ograniczenia obowiązku z powodu zbiegu tytułów.
Kiedy umowa zlecenie jest zwolniona ze składek?
Najpierw trzeba rozdzielić dwa rodzaje obciążeń. Zwolnienie ze składek społecznych nie oznacza automatycznie zwolnienia ze składki zdrowotnej. Przy zleceniu zdrowotna jest obowiązkowa w większości przypadków, a wyjątek dotyczący uczniów i studentów do 26. roku życia ma szczególne znaczenie.
Student lub uczeń przed ukończeniem 26 lat
Uczeń szkoły ponadpodstawowej lub student, który nie ukończył 26 lat, nie podlega z tytułu umowy zlecenie ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnemu. Zleceniodawca nie nalicza więc tych składek, o ile zleceniobiorca rzeczywiście ma wymagany status i wiek.
Wyjątek nie obejmuje umowy o pracę. Student lub uczeń zatrudniony na etacie podlega ubezpieczeniom na zasadach właściwych dla pracownika.
Zbieg tytułów do ubezpieczeń
Zbieg tytułów oznacza sytuację, w której jedna osoba ma jednocześnie kilka podstaw do ubezpieczeń, na przykład etat i umowę zlecenie, kilka umów zlecenia, działalność gospodarczą oraz zlecenie albo emeryturę i zlecenie. Taki zbieg wpływa przede wszystkim na obowiązek opłacania składek społecznych.
Jeżeli zleceniobiorca pracuje na etacie, a jego podstawa wymiaru składek z umowy o pracę wynosi co najmniej 4666 zł brutto w 2025 roku, zlecenie zawarte z innym podmiotem może być zwolnione z obowiązkowych składek społecznych. Składka zdrowotna z umowy zlecenie nadal może być należna.
Jeżeli wynagrodzenie z etatu jest niższe od minimalnego wynagrodzenia, umowa zlecenie może stać się kolejnym obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Wtedy znaczenie ma łączna sytuacja ubezpieczeniowa, a nie samo występowanie umowy o pracę.
Podobne zasady stosuje się przy kilku umowach zlecenia. Do czasu osiągnięcia podstawy co najmniej równej minimalnemu wynagrodzeniu składki społeczne mogą być obowiązkowe z kolejnych tytułów. Składka zdrowotna jest rozliczana odrębnie z każdego tytułu, który jej podlega.
W przypadku działalności gospodarczej zasady zależą między innymi od podstawy, od której przedsiębiorca opłaca składki. Zbieg działalności, etatu i zlecenia może wymagać indywidualnej analizy dokumentów rozliczeniowych.
Najczęstsze przypadki, w których umowa zlecenie nie powoduje pełnego obowiązku opłacania składek społecznych, to:
- Uczeń lub student przed ukończeniem 26 lat – brak składek społecznych i zdrowotnej z umowy zlecenie.
- Etat z podstawą co najmniej 4666 zł brutto – zlecenie może nie podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
- Inna umowa zlecenie z odpowiednią podstawą składek – kolejne zlecenie może być zwolnione ze składek społecznych.
- Działalność gospodarcza – zakres obowiązku zależy od podstawy wymiaru składek z działalności i pozostałych tytułów.
Brak składek społecznych nie oznacza braku składki zdrowotnej. Poza ustawowymi wyjątkami, w tym statusem ucznia lub studenta przed ukończeniem 26 lat, zleceniodawca powinien uwzględnić ubezpieczenie zdrowotne w rozliczeniu zleceniobiorcy.
Składka chorobowa przy umowie zlecenie jest dobrowolna. Zleceniobiorca może przystąpić do niej na swój wniosek, a składkę finansuje z własnego wynagrodzenia. Prawo do zasiłku chorobowego powstaje co do zasady po okresie wyczekiwania wynoszącym 90 dni dobrowolnego ubezpieczenia.
Jak zgłosić zleceniobiorcę do ZUS?
Obowiązek ubezpieczenia powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania zlecenia. Zleceniodawca powinien przekazać zgłoszenie do ZUS w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia.
- Ustal status zleceniobiorcy, jego wiek oraz wszystkie inne tytuły do ubezpieczeń.
- Określ, które ubezpieczenia są obowiązkowe, a czy zleceniobiorca składa wniosek o dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
- Przekaż formularz ZUS ZUA, jeżeli zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu.
- Przekaż formularz ZUS ZZA, jeżeli zleceniobiorca podlega wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu.
- Rozlicz składki w dokumentach ZUS i opłać je w obowiązującym terminie.
Przed wyborem formularza zleceniodawca powinien uzyskać od zleceniobiorcy informacje potrzebne do prawidłowego ustalenia ubezpieczeń:
- Czy masz inną umowę o pracę?
- Czy wykonujesz inne umowy zlecenia?
- Czy prowadzisz działalność gospodarczą?
- Czy pobierasz emeryturę lub rentę?
- Czy jesteś uczniem albo studentem i nie ukończyłeś 26 lat?
- Jaka jest podstawa wymiaru składek z pozostałych tytułów?
Do dokumentacji warto dołączyć oświadczenia zleceniobiorcy dotyczące innych tytułów ubezpieczenia, potwierdzenie statusu studenta lub ucznia, jeżeli ma zastosowanie, oraz informacje o zgłoszeniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Zmianę statusu, na przykład ukończenie 26 lat albo zakończenie studiów, trzeba uwzględnić przy kolejnych rozliczeniach.
Umowa o pracę zapewnia stały, obowiązkowy model oskładkowania. Umowa zlecenie wymaga każdorazowego sprawdzenia sytuacji zleceniobiorcy. Najważniejsze są trzy informacje: czy istnieje inny tytuł do ubezpieczeń, czy jego podstawa osiąga co najmniej 4666 zł brutto oraz czy zleceniobiorca ma status ucznia lub studenta przed ukończeniem 26 lat.
Artykuł nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Zasady ubezpieczeń mogą zależeć od szczegółów konkretnego przypadku, dlatego przy zbiegu kilku tytułów do ubezpieczeń warto skonsultować rozliczenie z ZUS lub specjalistą ds. kadr i płac.
