Odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia przysługuje wtedy, gdy pracodawca jednostronnie skraca trzymiesięczny okres wypowiedzenia z przyczyn niedotyczących pracownika. Dotyczy to między innymi likwidacji, upadłości pracodawcy oraz przyczyn ekonomicznych lub organizacyjnych. W przypadku porozumienia stron odszkodowanie nie jest obowiązkowe.
Kiedy przysługuje odszkodowanie?
Podstawą prawną jest art. 361 Kodeksu pracy. Przepis pozwala pracodawcy skrócić trzymiesięczny okres wypowiedzenia najwyżej do jednego miesiąca, jeżeli wypowiedzenie umowy na czas określony albo nieokreślony następuje z przyczyn niezależnych od pracownika.
Skrócenie następuje jednostronną decyzją pracodawcy, więc pracownik nie musi wyrażać na nie zgody. Jednocześnie pracodawca ma obowiązek wypłacić rekompensatę za część okresu wypowiedzenia, która nie została przepracowana. Stosunek pracy rozwiązuje się z upływem skróconego okresu, a nie pierwotnego terminu wypowiedzenia.
Jakie przyczyny uzasadniają skrócenie wypowiedzenia?
Przepis nie zawiera zamkniętego katalogu wszystkich sytuacji, które można uznać za przyczyny niedotyczące pracownika. Muszą one jednak pozostawać poza jego osobą i zachowaniem. W praktyce chodzi przede wszystkim o:
- upadłość pracodawcy – gdy została formalnie ogłoszona,
- likwidację pracodawcy – skutkującą zakończeniem działalności albo likwidacją zakładu,
- przyczyny ekonomiczne – na przykład konieczność ograniczenia zatrudnienia,
- zmiany organizacyjne – takie jak likwidacja stanowiska lub reorganizacja zakładu.
Mechanizm z art. 361 Kodeksu pracy dotyczy wyłącznie sytuacji, w której pracownika obowiązuje trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Nie można zastosować go do okresu jednomiesięcznego ani dwutygodniowego. Skrócenie może wynieść najwyżej dwa miesiące, czyli okres może zakończyć się najwcześniej po jednym miesiącu.
Jednostronne skrócenie a porozumienie stron
Skrócenie okresu wypowiedzenia może nastąpić także na podstawie art. 36 § 6 Kodeksu pracy. Po dokonaniu wypowiedzenia pracodawca i pracownik mogą wspólnie ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy. Nie jest to jednak jednostronne skrócenie w rozumieniu art. 361 Kodeksu pracy.
| Cecha | Jednostronne skrócenie – art. 361 k.p. | Porozumienie stron – art. 36 § 6 k.p. |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Jednostronna decyzja pracodawcy w związku z przyczynami niedotyczącymi pracownika | Wspólne ustalenie pracodawcy i pracownika po dokonaniu wypowiedzenia |
| Odszkodowanie | Przysługuje za pozostałą część trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia | Nie przysługuje automatycznie. Strony mogą ustalić dodatkową rekompensatę |
| Staż pracy | Okres, za który wypłacono odszkodowanie, wlicza się do stażu zatrudnienia | Co do zasady wlicza się tylko okres do uzgodnionej daty rozwiązania umowy |
| Zgoda pracownika | Nie jest wymagana | Jest konieczna, ponieważ wcześniejszy termin wynika z porozumienia |
W obu przypadkach umowa nadal rozwiązuje się za wypowiedzeniem. Ustalenie wcześniejszej daty nie zmienia tego trybu rozwiązania stosunku pracy. Różnica dotyczy przede wszystkim prawa do odszkodowania oraz wpływu skróconego okresu na staż pracy.
Jak oblicza się wysokość odszkodowania?
Odszkodowanie odpowiada wynagrodzeniu za pozostałą część okresu wypowiedzenia. Jeżeli więc pracodawca skróci trzymiesięczne wypowiedzenie do jednego miesiąca, świadczenie obejmuje równowartość wynagrodzenia za dwa miesiące.
Kwotę ustala się przy zastosowaniu zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Przy wyliczeniu mogą być więc uwzględniane nie tylko stałe elementy pensji, lecz także zmienne składniki, takie jak premie, o ile spełniają warunki uwzględniania ich w podstawie ekwiwalentu.
Odszkodowanie jest przychodem ze stosunku pracy i podlega opodatkowaniu. Nie nalicza się od niego składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Jeżeli rekompensata wynikałaby wyłącznie z porozumienia stron, zasady jej oskładkowania mogą być inne, ponieważ nie jest to odszkodowanie przyznane na podstawie art. 361 Kodeksu pracy.
Co powinien uwzględnić pracownik?
Najważniejsze jest ustalenie, czy wcześniejsze zakończenie umowy wynika z jednostronnej decyzji pracodawcy, czy z porozumienia. W pierwszym wariancie pracownik otrzymuje odszkodowanie, a okres objęty rekompensatą wlicza się do stażu pracy. W drugim wcześniejsza data wymaga zgody obu stron i nie daje ustawowej gwarancji wypłaty.
Dlatego samo określenie „skrócenie okresu wypowiedzenia” nie przesądza jeszcze o prawie do świadczenia. Decydujące znaczenie ma podstawa prawna i sposób, w jaki ustalono wcześniejszą datę rozwiązania umowy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej.
