Pracownik zatrudniony na pełny etat ma prawo do 20 dni urlopu wypoczynkowego, jeśli jego staż pracy jest krótszy niż 10 lat, albo do 26 dni, gdy staż wynosi co najmniej 10 lat. Do stażu wlicza się nie tylko poprzednie zatrudnienie, lecz także ukończoną naukę. Przy niepełnym etacie urlop oblicza się proporcjonalnie.
Od czego zależy wymiar urlopu?
Podstawę stanowi art. 154 Kodeksu pracy. Wymiar urlopu wypoczynkowego dla osoby zatrudnionej na pełny etat wynosi:
- 20 dni – przy stażu pracy krótszym niż 10 lat;
- 26 dni – przy stażu pracy wynoszącym co najmniej 10 lat.
Staż urlopowy obejmuje wcześniejsze okresy zatrudnienia, niezależnie od przerw między umowami i sposobu ich zakończenia. Nie sumuje się jednak równolegle okresu pracy i okresu nauki. Jeżeli oba przypadały w tym samym czasie, pracodawca uwzględnia wariant korzystniejszy dla pracownika.
Jak obliczyć staż pracy?
Do stażu wpływają przede wszystkim okresy zatrudnienia oraz ukończone szkoły. Okresy nauki zalicza się według ustawowych przeliczników, a nie według faktycznej długości nauki.
Do stażu urlopowego mogą zostać wliczone między innymi:
- poprzednie okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, bez względu na przerwy;
- ukończone szkoły, zgodnie z przelicznikiem z art. 155 Kodeksu pracy;
- udokumentowane okresy zatrudnienia u zagranicznego pracodawcy;
- okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, służby wojskowej lub pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, jeżeli przepisy przewidują ich zaliczenie.
Co do zasady nie wlicza się natomiast następujących okresów:
- pracy na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy cywilnoprawnej;
- prowadzenia działalności gospodarczej;
- urlopu bezpłatnego, z wyjątkiem szczególnych przypadków wskazanych w przepisach.
Ukończenie szkoły daje następujący staż przyjmowany do obliczeń:
| Rodzaj szkoły | Liczba lat stażu |
|---|---|
| Zasadnicza lub równorzędna szkoła zawodowa | Czas nauki z programu, maksymalnie 3 lata |
| Średnia szkoła zawodowa | Czas nauki z programu, maksymalnie 5 lat |
| Średnia szkoła zawodowa dla absolwentów szkoły zawodowej | 5 lat |
| Średnia szkoła ogólnokształcąca | 4 lata |
| Szkoła policealna | 6 lat |
| Szkoła wyższa | 8 lat |
Przykładowo ukończenie liceum i późniejszych studiów nie daje łącznie 12 lat stażu. Uwzględnia się 8 lat z tytułu ukończenia szkoły wyższej, ponieważ jest to korzystniejszy, najwyższy przelicznik.
Ile urlopu przysługuje przy niepełnym etacie?
Przy niepełnym etacie wymiar urlopu ustala się proporcjonalnie do części etatu, przyjmując za podstawę 20 albo 26 dni. Niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
| Wymiar etatu | Staż krótszy niż 10 lat | Staż co najmniej 10 lat |
|---|---|---|
| 1/4 etatu | 5 dni | 7 dni |
| 1/3 etatu | 7 dni | 9 dni |
| 1/2 etatu | 10 dni | 13 dni |
| 2/3 etatu | 14 dni | 18 dni |
| 3/4 etatu | 15 dni | 20 dni |
| 7/8 etatu | 18 dni | 23 dni |
Przykład: przy połowie etatu i stażu krótszym niż 10 lat obliczenie wygląda tak: 20 × 1/2 = 10 dni. Przy stażu wynoszącym co najmniej 10 lat będzie to 26 × 1/2 = 13 dni.
Urlopu udziela się w godzinach odpowiadających dobowemu wymiarowi czasu pracy w konkretnym dniu. Dlatego liczba dni z tabeli opisuje roczny wymiar, a faktyczne rozliczenie odbywa się godzinowo.
Jak obliczyć urlop przy zmianie pracy?
Jeżeli pracownik zmienia pracodawcę w trakcie roku, roczny wymiar urlopu dzieli się proporcjonalnie między oba zakłady pracy. Przy obliczeniach niepełny miesiąc zatrudnienia zaokrągla się do pełnego miesiąca, a niepełny dzień urlopu – do pełnego dnia.
- Ustal roczny wymiar urlopu wynikający ze stażu i etatu, na przykład 26 dni.
- Oblicz część należną u dotychczasowego pracodawcy za okres zatrudnienia w danym roku.
- Oblicz część przypadającą u nowego pracodawcy za pozostałą część roku.
- Sprawdź, ile dni pracownik już wykorzystał, ponieważ wykorzystanie większej liczby dni u pierwszego pracodawcy zmniejsza wymiar u kolejnego.
Przykład: osoba z prawem do 26 dni urlopu pracowała u pierwszego pracodawcy przez 7 miesięcy, a następnie przez 5 miesięcy u drugiego. Za pierwszy okres przysługuje jej 26 × 7/12, czyli po zaokrągleniu 16 dni. Za pozostałe miesiące u nowego pracodawcy będzie to 26 × 5/12, czyli 11 dni. Łącznie urlop nie powinien przekroczyć wymiaru należnego za cały rok.
Jeżeli pracownik wykorzystał już u pierwszego pracodawcy więcej urlopu, niż wynikało z okresu zatrudnienia, nowy pracodawca odpowiednio pomniejsza pozostały wymiar. Przy zakończeniu zatrudnienia niewykorzystany urlop może zostać rozliczony w naturze albo w formie ekwiwalentu pieniężnego, jeżeli stosunek pracy ustaje.
Kiedy wymiar urlopu ustala się inaczej?
Pierwsza praca w życiu
W roku kalendarzowym, w którym pracownik podejmuje pierwszą pracę na podstawie stosunku pracy, prawo do urlopu nabywa z upływem każdego miesiąca pracy. Za każdy miesiąc przysługuje 1/12 wymiaru należnego po przepracowaniu roku.
Jeżeli roczny wymiar wynosi 20 dni, po miesiącu powstaje prawo do 1,66 dnia urlopu. Przepisy nie nakazują zaokrąglenia tej wartości w górę do pełnego dnia. Pracodawca może jednak zastosować korzystniejsze zaokrąglenie, pod warunkiem że roczny wymiar nie przekroczy ustawowego limitu.
Urlop bezpłatny i inne dłuższe przerwy
Urlop bezpłatny trwający co najmniej miesiąc może spowodować proporcjonalne obniżenie urlopu wypoczynkowego w danym roku. Podobne zasady dotyczą między innymi urlopu wychowawczego, niektórych okresów służby wojskowej, tymczasowego aresztowania oraz nieusprawiedliwionej nieobecności.
Sam urlop wypoczynkowy, zwolnienie lekarskie ani urlop na żądanie nie tworzą odrębnej puli ponad wymiar urlopu wypoczynkowego. Urlop na żądanie obejmuje maksymalnie 4 dni w roku i jest częścią zwykłego urlopu.
Dodatkowy urlop osoby z niepełnosprawnością
Pracownik zaliczony do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności może, po spełnieniu ustawowych warunków, nabyć prawo do dodatkowych 10 dni roboczych urlopu w roku. Pierwsze prawo do tego urlopu powstaje po przepracowaniu roku od zaliczenia do jednego z tych stopni niepełnosprawności.
Najpierw ustal staż urlopowy, wybierając korzystniejszy wariant nauki lub zatrudnienia. Dopiero potem zastosuj wymiar etatu i proporcję wynikającą ze zmiany pracodawcy.
Artykuł ma charakter informacyjny. W sprawach dotyczących indywidualnego naliczenia urlopu, zwłaszcza przy kilku umowach, zmianie etatu lub nieudokumentowanych okresach zatrudnienia, należy sprawdzić dokumentację pracowniczą i aktualne przepisy Kodeksu pracy.
