Urlop rodzicielski dla ojca obejmuje nieprzenoszalne 9 tygodni. To indywidualne prawo ojca, a nie obowiązek – jeśli go nie wykorzysta, niewykorzystana część przepada i nie może zostać przekazana matce. Za ten okres przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru. Wniosek trzeba złożyć pracodawcy co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.
Na czym polega 9 tygodni urlopu dla ojca?
Przy urodzeniu jednego dziecka rodzicom przysługuje łącznie 41 tygodni urlopu rodzicielskiego, a przy porodzie mnogim – 43 tygodnie. Z tej wspólnej puli każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni. Ojciec może więc wykorzystać swoją część niezależnie od tego, czy matka dziecka pracuje, jest ubezpieczona albo korzysta w tym czasie z własnych uprawnień.
Nieprzenoszalność oznacza, że matka nie może przejąć 9 tygodni należących do ojca. Jeżeli ojciec nie złoży wniosku i nie wykorzysta tej części w ustawowym terminie, urlop przepada. Nie jest to jednak urlop obowiązkowy i za rezygnację z niego nie przysługuje ekwiwalent pieniężny.
Urlop rodzicielski a urlop ojcowski – czym się różnią?
Dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego nie jest tym samym co urlop ojcowski. Są to dwa odrębne uprawnienia, z których ojciec może korzystać niezależnie. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:
| Cecha | Urlop ojcowski | 9 tygodni urlopu rodzicielskiego |
|---|---|---|
| Wymiar | Do 2 tygodni | 9 tygodni wyłącznie dla ojca |
| Płatność | 100% podstawy wymiaru zasiłku | 70% podstawy wymiaru zasiłku |
| Termin wykorzystania | Do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia | Do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat |
| Podział na części | Jednorazowo albo w 2 częściach | Jednorazowo albo maksymalnie w 5 częściach |
Urlop ojcowski nie pomniejsza prawa do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Ojciec może zatem wykorzystać oba urlopy, jeśli spełnia warunki ustawowe. Potoczne określenie „urlop tacierzyński” nie oznacza natomiast konkretnego uprawnienia z Kodeksu pracy i nie powinno być używane zamiennie z urlopem rodzicielskim.
Ile wynosi zasiłek za 9 tygodni?
Za nieprzenoszalne 9 tygodni ojcu przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru. Stawka ta obowiązuje także wtedy, gdy matka dziecka złożyła wniosek o uśrednienie zasiłku do 81,5% za okres urlopu macierzyńskiego i objętą nim część urlopu rodzicielskiego.
Wniosek o wariant 81,5% nie obejmuje 9 tygodni zarezerwowanych dla drugiego rodzica. Za tę część świadczenie zawsze wynosi 70%. Zasiłek wypłaca ZUS albo pracodawca, jeśli jest płatnikiem zasiłków. Podstawą obliczeń nie jest po prostu wynagrodzenie netto, lecz podstawa wymiaru ustalana według przepisów o ubezpieczeniu chorobowym.
Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski?
Wniosek składa się pracodawcy w formie papierowej albo elektronicznej. Prawidłowo złożony wniosek o sam urlop rodzicielski jest dla pracodawcy wiążący. Procedura wygląda następująco:
- Wybierz termin urlopu – możesz wykorzystać 9 tygodni jednorazowo albo podzielić je na części, pamiętając o końcowym terminie przypadającym na koniec roku, w którym dziecko kończy 6 lat.
- Złóż wniosek co najmniej 21 dni wcześniej – termin liczy się przed rozpoczęciem urlopu lub jego części. Dokument można przekazać wcześniej, na przykład z miesięcznym wyprzedzeniem.
- Dołącz wymagane informacje i dokumenty – pracodawca powinien otrzymać dane dotyczące okresu urlopu, wcześniejszego wykorzystania urlopu rodzicielskiego lub zasiłku oraz korzystania z uprawnień przez drugiego rodzica.
- Zachowaj potwierdzenie złożenia – przy wniosku elektronicznym warto zachować wiadomość lub potwierdzenie wysyłki, a przy papierowym kopię z datą przyjęcia przez pracodawcę.
Wniosek powinien zawierać przede wszystkim:
- imię i nazwisko pracownika oraz okres, na który ma zostać udzielony urlop,
- informację o dotychczas wykorzystanym urlopie rodzicielskim lub zasiłku za okres odpowiadający temu urlopowi,
- informację o liczbie wykorzystanych części urlopu albo wcześniej złożonych wnioskach,
- oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu lub zasiłku przez drugiego rodzica.
Odpis aktu urodzenia dziecka zwykle nie musi być dołączany ponownie, jeżeli znajduje się już w dokumentacji pracowniczej. Pracodawca nie może odmówić samego urlopu z powodu braków kadrowych czy trudności organizacyjnych, jeżeli wniosek jest kompletny i złożony w terminie.
Czy można łączyć urlop z pracą?
Ojciec może łączyć urlop rodzicielski z pracą u pracodawcy, który udziela urlopu, ale praca nie może przekraczać połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Przy zatrudnieniu na pół etatu urlop obejmuje pozostałą część wymiaru. W tym czasie pracownik otrzymuje wynagrodzenie za pracę oraz odpowiednio pomniejszony zasiłek za część objętą urlopem.
Łączenie pracy z urlopem powoduje proporcjonalne wydłużenie okresu urlopu. Rzeczywiste wydłużenie zależy od liczby tygodni pracy i jej wymiaru, więc urlop nie zawsze zostaje przedłużony do maksymalnego limitu.
Wniosek o łączenie urlopu z pracą również składa się co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem pracy. Pracodawca może odmówić takiego rozwiązania, jeżeli nie pozwala na nie organizacja pracy albo rodzaj wykonywanych obowiązków. Musi wtedy przekazać przyczynę odmowy w formie papierowej lub elektronicznej, co do zasady w ciągu 7 dni od otrzymania wniosku. Odmowa łączenia pracy z urlopem nie oznacza jednak prawa do odmowy samego urlopu rodzicielskiego.
Ochrona przed zwolnieniem
Od złożenia wniosku o urlop rodzicielski do zakończenia urlopu pracownik korzysta ze szczególnej ochrony zatrudnienia. Jeżeli wniosek został złożony wcześniej niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, ochrona rozpoczyna się nie wcześniej niż 21 dni przed jego rozpoczęciem.
Ochrona nie ma charakteru absolutnego. Wyjątki dotyczą między innymi upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika w sytuacjach przewidzianych prawem. Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić ojca do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeśli nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym i na warunkach nie mniej korzystnych.
Najważniejsza decyzja jest prosta: 9 tygodni urlopu rodzicielskiego to wyłączne prawo ojca, płatne w wysokości 70% podstawy wymiaru. Można je wykorzystać później niż urlop ojcowski, jednorazowo albo w częściach, ale niewykorzystanej części nie da się przekazać drugiemu rodzicowi.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawach spornych dotyczących uprawnień pracowniczych warto skonsultować się z prawnikiem lub specjalistą do spraw kadr.
